Perinataal programma

In 2025 kregen alle Eerstelijnszones de opdracht om de implementatie van het interfederaal plan geïntegreerde zorg te ondersteunen.
Binnen ELZ Regio Aalst vond op 23 april 2025 een eerste overleg plaats met enkele relevante partners om te verkennen hoe dit plan lokaal vorm kan krijgen.

De ELZ zal bij de verdere uitrol van het perinataal programma een faciliterende en coördinerende rol opnemen en de voortgang van de implementatie opvolgen.

Op deze webpagina lees je meer over perinatale zorg en over de lokale aanpak van het perinataal programma in onze regio.

Wat is perinatale zorg?

De perinatale periode omvat de verschillende fases van het ouderschap: van de kinderwens, de zwangerschap, de postpartumperiode, tot de eerste levensjaren van het kind (de eerste 1000 dagen).

Perinatale zorg verwijst naar alle medische, psychologische en sociale ondersteuning die (aanstaande) ouders en hun kinderen ontvangen tijdens deze periode. Het gaat dus niet enkel om medische opvolging, maar ook om emotionele begeleiding, opvoedingsondersteuning en het versterken van het netwerk rond het gezin.

De eerste 1000 dagen (van conceptie tot twee jaar na geboorte) zijn cruciaal voor de ontwikkeling van een kind. In deze periode wordt de basis gelegd voor het lichamelijk, psychisch en sociaal welzijn op lange termijn. Een goede start maakt dus een groot verschil. Daarom is het belangrijk om meer en beter te investeren in perinatale zorg.

Om die reden werd het interfederaal programma perinatale zorg gelanceerd.

Het perinataal programma

Vandaag is de perinatale zorg nog niet voldoende afgestemd op de noden van zwangere vrouwen en hun gezin. Tegelijk tonen cijfers aan dat

• één op vijf zwangere vrouwen kampt met mentale problemen,
• één op zeven kinderen groeit op in kansarmoede,
• 75% van deze gevallen blijven onder de radar en ontvangen dus geen gepaste hulp en ondersteuning.

Om daar verandering in te brengen, zet het perinataal programma in op vroegdetectie. De Born in Belgium-screeningstool helpt zorg- en welzijnsactoren om psychosociale kwetsbaarheden tijdig te herkennen en gezinnen op een gepaste manier toe te leiden naar zorg en ondersteuning.

Doelstellingen

Het perinataal programma wil alle zorg en ondersteuning tijdens de perinatale periode geïntegreerd organiseren in een doorlopend traject, afgestemd op de persoonlijke noden van de zwangere vrouw en haar gezin.

Het programma werkt volgens een drietrapsaanpak:

1. Toegankelijkheid: ervoor zorgen dat alle (aanstaande) ouders met specifieke behoeften toegang krijgen tot het programma.
2. Zorg op maat: aanbieden van hulp en ondersteuning op maat voor elk gezin, met een multidisciplinaire aanpak.
3. Coördinatie: goed afgestemde en samenhangende perinatale zorg, waarbij verschillende zorg- en welzijnsactoren samenwerken.

Om het perinataal programma te implementeren in regio Aalst, vertalen we deze principes naar de lokale context. Dat doen we door duidelijke en gedragen samenwerkingsafspraken op te stellen met alle betrokken partners.

Doelgroep

De primaire doelgroep van het perinataal programma zijn zwangere vrouwen, hun partners en kinderen.

Daarnaast richt het programma zich ook op een secundaire doelgroep:

• Het informele netwerk van het gezin, zoals familieleden, vrienden en andere personen die een belangrijke ondersteunende rol spelen voor de zwangere vrouw of het gezin.
• De zorg- en welzijnsactoren die betrokken zijn bij zwangerschap, geboorte, jonge gezinnen en welzijn.

Born in Belgium-screeningstool

De Born in Belgium-screeningstool brengt psychosociale kwetsbaarheden bij zwangere vrouwen in kaart. De tool screent op 15 indicatoren, zoals opleidingsniveau, verblijfsstatus, financiële situatie, sociale steun, angst of depressie, en medicatie- of middelengebruik. Het is de bedoeling dat alle zwangere vrouwen deze screening doorlopen bij een zorg- of welzijnsactor.

De resultaten van de screening zijn beschikbaar voor de betrokken zorg- en welzijnsactoren, zodat zij een gedeeld beeld van de situatie hebben. Op basis van het aantal en de aard van de kwetsbaarheden wordt een zorg- en ondersteuningsplan opgesteld. Dat plan geeft duidelijk weer welke professionals betrokken zijn en naar wie eventueel kan worden doorverwezen.

• Bij één kwetsbaarheid heeft de zwangere vrouw recht op twee persoonlijke perinatale adviesgesprekken (PPA-gesprekken). Daarin worden de resultaten besproken en wordt een zorg- en ondersteuningsplan opgesteld.
• Bij twee of meer kwetsbaarheden wordt, naast de twee PPA-gesprekken, zorg- en welzijnscoördinatie opgestart, onder leiding van een zorgcoördinator. Samen met het gezin wordt een zorg- en ondersteuningsplan uitgewerkt, met duidelijke doelstellingen en een team van betrokken professionals. Daarnaast kan er een perinataal overleg plaatsvinden waarin de verschillende zorg- en welzijnsactoren worden afgestemd op het plan, zodat iedereen rond het gezin dezelfde richting uitgaat.

Ben je nog niet volledig vertrouwd met de BiB-tool?

Born in Belgium Professionals organiseert webinars waarbij je een toelichting krijgt over het project en het gebruik van het platform. Daarnaast is er een demo-omgeving van de BiB-tool beschikbaar waarin zorg- en welzijnsactoren kunnen oefenen met fictieve casussen.

Kerngroep

De kerngroep is verantwoordelijk voor de voorbereiding, opvolging en coördinatie van de implementatie van het perinataal programma binnen ELZ Regio Aalst.
Deze groep neemt geen inhoudelijke beslissingen, maar bereidt de voorstellen voor de projectgroep voor, zodat de beslissingen die daar genomen worden goed onderbouwd zijn.

De kerngroep wordt ondersteund door implementatiecoach Zohra Diouani, die de groep adviseert en informatie vanuit hogerhand aanreikt.

Partners in de kerngroep:

Projectgroep

De projectgroep vormt het beslissingsorgaan binnen ELZ Regio Aalst. Alle betrokken partners uit zorg en welzijn die een rol zullen opnemen binnen het perinataal programma of met een hart voor perinatale zorg, werden hierbij betrokken.
De projectgroep neemt gedragen beslissingen over de implementatie van het perinataal programma binnen onze zone.

In totaal werden er drie bijeenkomsten georganiseerd met de projectgroep om de implementatie van het perinataal programma lokaal af te stemmen. Volgende zaken kwamen hierbij aanbod:

• Sterktes en knelpunten van de huidige perinatale zorg
• Flowchart van het perinataal programma
• Samenwerkingsafspraken

Flowchart en samenwerkingsafspraken

In de flowchart van ELZ Regio Aalst staan de verschillende actoren die een bepaalde rol zullen opnemen in het perinataal programma in onze regio. De samenwerkingsafspraken zijn een verzameling van concrete afspraken die werden gemaakt met de zorg- en welzijnsactoren die een rol zullen opnemen in het perinataal programma over hoe de samenwerking en doorverwijzen naar elkaar zal verlopen.

Geplande activiteiten

03/09 - Intervisiesessie perinataal programma 1

Tijdens de intervisiesessie komen we samen met het perinataal netwerk. We nemen de uitrol van het perinataal programma in onze zone onder de loep.

In deze eerste sessie komen volgende zaken aanbod:

• Flowchart ELZ Regio Aalst
• Hoe gaat AZORG momenteel aan de slag met screenen, PPA-gesprekken en zorgcoördinatie?
• Tafelgesprekken: welke partners ontbreken nog in ons perinataal netwerk?

Locatie: LDC De Maretak, Zaal Winter

Tijdstip: 12u-14u (broodjeslunch wordt voorzien, inschrijven is verplicht)

Inschrijven voor de eerste intervisie kan via deze link.

25/09 - Dagopleiding gesprekstechnieken

Het doel van deze opleiding is om zorg- en welzijnsactoren handvaten aan te reiken om met het platform aan de slag te gaan. Hoe stel je die gevoelige vragen en wat zijn manieren waarop je kan reageren? De opleiding zit boordevol tips & tricks, is erg hands-on en biedt een brede variatie aan werkvormen.

De opleiding duurt één dag en gaat door van 9-16.30u.

Inschrijven voor deze dagopleiding kan via deze website.

Contact

Bij vragen over de lokale implementatie van het perinataal programma in ELZ Regio Aalst kan je contact opnemen met Margo Biebuyck.